درماندگی آموخته شده

حدود چند ماه پیش این نوشته را جایی خواندم و تا امروز در پیش نویس ها قرار داشت، این نوشته یاد آور روزهایی است که پشت سر گذاشته ام .اینجا مینویسم تا فراموش کنم و برای روزهای پیش رو تلاش کنم .

نوشته بود یک آکواریوم تهیه کنید و آنرا با استفاده از یک دیوار شیشه ای شفاف به دو قسمت تقسیم کنید. حال یک ماهی بزرگ شکارچی و یک ماهی کوچک که غذا ی مورد علاقه ماهی شکارچی است تهیه کنید. هر یک از دو ماهی را در یک طرف آکواریوم قرار دهید. در یک چشم برهم زدن ماهی شکارچی به طرف طعمه حمله ور می شود و به شدت به دیوار شیشه ای برخورد می کند. دور می زند و دوباره حمله می کند و باز هم ... بنگ !

چند هفته می گذرد حالا دیگر دماغ ماهی شکارچی سیاه و کبود شده است و نهایتا او به این نتیجه رسیده است که شکار ماهی سفید مساوی است با درد و نتیجتا دست از تعقیب او بر می دارد. حال می توانید دیوار شیشه ای او را بردارید. فکر می کنید چه اتفاقی می افتد؟

ماهی شکارچی تا پایان عمرش به سراغ نیمه دیگر آکواریوم نمی رود. در حالیکه چند سانتی متر آن طرفتر طعمه لذیذ به آرامی در حال شنا کردن است. ماهی شکارچی از گرسنگی به حال مرگ افتاده است. او ( به اشتباه ) به محدودیتهای خود پی برده است و قدمی فراتر نمی گذارد.

در واقع سرگذشت ماهی شکارچی سرگذشت همه ما انسانهاست. با این تفاوت که ما با دیوارهای شیشه ای برخورد نمی کنیم. دیوارهای شیشه ای ما والدین معلمین و دوستان ما هستندکه به ما می گویند چه کار می توانیم بکنیم و چه نمی توانیم بکنیم و بد تر از همه اعتقادات و باورهای ماست.

ماهی شکارچی می گوید: من سعی خود را کردم و حالا دیگر فقط در محدوده خودم شنا می کنم. ما هم می گوییم که من یک بار یا چند بار سعی خود را کرده ام و دیگر کافی است.

به واقع ما خود خالق دیوار شیشه ای هستیم و تصور می کنیم که این یک واقعیت است

از این مبحث با عنوان درماندگی آموخته شده یاد می شود. یعنی فرد به حقیقت درمانده و ناتوان نیست بلکه در اثر یک یا چند بار عدم موفقیت که ممکن است از روی بد شانسی یا تصادف بوده باشد، یا شنیدن این حرف از دیگران به صورت مکرر که تو ناتوان هستی به مرحله ای می رسد که برای رسیدن به هدف دست به هیچ کوشش و تلاشی نمی زند چرا که یقین دارد موفق نخواهد شد در حالیکه با کمی تلاش موفقیت در چند قدمی اوست.